Sekcja gier sportowych powstała w 1928 roku w wyniku połączenia KS Wawel z WKS Kraków, a pierwsze wzmianki o jej działalności zaczęły pojawiać się w prasie na początku lat trzydziestych. W jej skład wchodziły koszykówka, piłka ręczna i siatkówka. Siatkówka jako jedyna dyscyplina jest do dziś uprawiana w naszym Klubie. Co ciekawe, w latach trzydziestych w tych trzech zespołach bardzo często grali ci sami zawodnicy – w informacjach sportowych dotyczących meczów koszykówki, siatkówki czy szczypiorniaka powtarzały się te same nazwiska, jak np. Cetera, Ciepły, Eberhardt, Kwasnycia, Ogrodziński czy Pytel, a i same zawody były rozgrywane jedne po drugich w jeden weekend lub nawet tego samego dnia. Sekcja prężnie rozwijała się do 1936 roku – rok później, po rozdzieleniu WKS Wawel na kluby cywilny i wojskowy, poziom sportowy sekcji znacząco się obniżył. Po wojnie reaktywowano sekcję gier ręcznych, a w jej skład weszły te same dyscypliny co w latach trzydziestych.

Drużyna Wawelu w sezonie 1958/59. Od lewej: kierownik L. Kosiorowski, trener K. Gruszka, kapitan drużyny W. Michalik, A. Dajszczyk, M. Racekowski, A. Biegun, A. Matusiński, J. Langier, M. Catipowicz, J. Boho, J. Bieda, A. Pyrka. Fot. Ze zb. pryw. K. Gruszki

Sekcja koszykówki działała w latach 1929–1939, a po wojnie została reaktywowana w 1947 roku i z przerwami istniała do 1964 roku. W latach trzydziestych Wawel był reprezentowany przez dwie drużyny – pierwsza drużyna zadebiutowała w klasie A w 1933 roku po wysokich zwycięstwach nad Metalem Tarnów 59 : 6 i Victorią Częstochowa 29 : 8, natomiast rezerwa grała w klasie B. Jednym z pierwszych w Krakowie w tym okresie sędziów koszykówki był działacz Wawelu st. sierżant Buchała.       W 1935 roku koszykarze wywalczyli tytuł wicemistrza Krakowa i dokonali największego osiągnięcia w swojej przedwojennej historii, zajmując 4. miejsce w mistrzostwach Polski. W roku 1937 i 1938 dwukrotnie zajęli 3. miejsce w mistrzostwach Krakowa. Mimo że po wejściu w życie zakazu zabraniającego cywilom przynależności do klubów wojskowych sekcja straciła kilku zawodników, to koszykarzom udało się utrzymać na tyle dobry poziom sportowy, że w klasie A pozostali do 1939 roku.

Tak samo jak szczypiorniści, koszykarze rozgrywali wiele tradycyjnych meczów towarzyskich czy turniejów błyskawicznych, a sam Wawel był również organizatorem kilku ważnych imprez, m.in. w 1933 roku turnieju o puchar kpt. Lucjana Frąckiewicza. W 1936 roku Wawel wygrał w Częstochowie turniej klubowy z Victorią, z kolei w reprezentacji Krakowa powołanej na czwórmecz w Łodzi z udziałem Krakowa, Łodzi, Poznania i Warszawy znaleźli się Kwasnycia i Eberhardt. Dwa lata później na międzymiastowy mecz Kraków – Warszawa został powołany Pytel. Po raz kolejny Wawel został doceniony w 1939 roku, kiedy na turniej pięciu miast w koszykówce, w którym uczestniczyły reprezentacje Krakowa, Lwowa, Śląska, Warszawy i Wilna powołano do rezerwy drużyny Krakowa Markiewicza. Podobnie jak w przypadku szczypiornistów, w 1938 roku sekcja została osłabiona przez odejście kilku zawodników – m.in. Markiewicza odbywającego służbę wojskową oraz Ciepłego i Eberhardta, którzy zmienili barwy klubowe. Spowodowało to obniżenie poziomu sportowego, a w rezultacie trudności w utrzymaniu się w klasie A i utratę szansy na udział w mistrzostwach Polski.

Zespół męski

Juniorska drużyna Wawelu ok. 1960 r. Od lewej: Z. Rogowski, trener K. Gruszka, M. Ronikier, Z. Jeleń, A. Dajszczyk, H. Holik, A. Klein, J. Boho, A. Skrzyszowski, J. Bieda, S. Słotołowicz, J. Nowak, W. Trudzi, A. Zdechlikiewicz. Fot. Ze zb. pryw. K. Gruszki

Sekcja została reaktywowana po wojnie, a większość jej zawodników stanowili koszykarze innych klubów krakowskich powołani do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Już w sezonie 1947/48 zespół został zgłoszony do rozgrywek w klasie B jako Legia Kraków. W klasie B utrzymał się w kolejnym sezonie, a w sezonie 1950/51 już jako OWKS zakwalifikował się do klasy A składającej się wówczas z dwóch grup. W sezonie 1952/53 utworzono klasę wojewódzką składającą się z czternastu drużyn podzielonych na dwie grupy. OWKS grał w grupie II, którą wygrał i zakwalifikował się do finałów. Następnie koszykarze brali udział w rozgrywkach centralnych o wejście do II ligi w grupie VI. W turnieju rozgrywanym w Krakowie przegrali z Budowlanymi Toruń, a wygrali z AZS Olsztyn i Kolejarzem Gniezno. W 1953 roku, po decyzji Wydziału Sportu Ministerstwa Obrony Narodowej o rozwiązaniu sekcji męskiej, koszykarze przeszli do ZS Start w Krakowie.

Ponowna reaktywacja męskiej sekcji koszykówki miała miejsce w 1955 roku, kiedy klub nosił nazwę CWKS Ośrodek Kraków. Sekcję dołączono do klasy A, w której w sezonie 1955/56 zajęła 6. miejsce, a w kolejnym już 4. Sekcja, która tym razem opierała się praktycznie już tylko na własnych wychowankach, była przez dwanaście lat (od 1 kwietnia 1957 roku) prowadzona przez trenera Kazimierza Gruszkę. W sezonie 1957/58 koszykarze zajęli w klasie A 3. miejsce, w następnym awansowali do ligi międzywojewódzkiej, w której zajęli 1. miejsce, co dało im awans do II ligi, w której utrzymali się do sezonu 1962/63, kiedy to decyzją PZKosz została ona rozwiązana. W tym samym sezonie z Klubu odeszli: najlepszy w tamtym okresie junior w Polsce i równocześnie reprezentant kraju Stanisław Słotołowicz, który został przekazany do Wisły Kraków oraz Adam Zdechlikiewicz, który zasilił AZS AWF Kraków. Nie pozostało to bez wpływu na wyniki pierwszego zespołu, który w sezonie 1963/64 w rozgrywkach ligi okręgowej (utworzonej w miejsce II ligi) zajął 4. miejsce. W sezonie 1966/67 z powrotem utworzono II ligę, jednak nasz zespół nie odnosił już w niej takich sukcesów jak kilka lat wcześniej – po zajęciu 8., a rok później 9. miejsca, w sezonie 1968/69 spadł do ligi okręgowej.

W kategorii juniorów koszykarze najlepsze miejsce zajęli w sezonie 1959/60, kiedy to obie drużyny wygrały swoje klasy rozgrywek i reprezentowały Kraków, chociaż bez sukcesów, w rozgrywkach o mistrzostwo Polski. W ciągu siedmiu sezonów gry juniorzy tylko dwa razy zajęli miejsce tuż za podium – w sezonie 1960/61 i 1963/64. Z powodu braku funduszy sekcja została rozwiązana w 1969 roku (dotowano tylko sekcje mające związek z wojskiem) i część zawodników wraz z trenerem Kazimierzem Gruszką przeniosła się do KS Cracovia. Po odejściu Kazimierza Gruszki jeszcze przez jakiś czas grupę juniorów prowadził Zbigniew Helak.

Zespół żeński

W skład reaktywowanego w 1949 roku zespołu koszykówki wchodziły byłe zawodniczki Budowlanych, Zwierzynieckiego, Cracovii, ale głównie Kolejarza (dzisiejsza Olsza), którego ostatni znany skład pokrywa się z pierwszym składem Wawelu. Dzięki takiej bazie drużyna dość szybko zaczęła odnosić sukcesy. Niedługo po reaktywacji sekcji, bo już w 1951 roku, żeńska drużyna po raz pierwszy wywalczyła mistrzostwo Wojska Polskiego i sukces ten powtórzyła jeszcze dwukrotnie z rzędu w latach 1952–1953. W sezonie 1953/54 drużyna awansowała do ekstraklasy zdobywając 6. pozycję, rok później zajęła już 3. miejsce w tabeli, by w sezonie 1956/57 powtórzyć osiągnięcie sprzed roku. W I lidze zespół utrzymywał się nieprzerwanie przez jedenaście sezonów, aż do roku 1964.

Skład zespołu seniorek, który wywalczył mistrzostwo Polski w 1959 r.: D. Lipowska, W. Pałetko, B. Holocher, E. Kubica, I. Kowalska, I. Piwowarczyk, E. Dąbrowska, W. Dudek-Pacuła, A. Szostak, J. Kosiba-Danielowska, H. Owoc, Z. Łysek, I. Rospądek. Trener: Michał Mochnacki. Ze zb. arch. Klubu

Prowadzone wspólnie przez trenerów: Adama Grochala, Jerzego Michałkiewicza i Michała Mochnackiego zespoły liczyły łącznie ok. stu zawodników, a żeńska koszykówka Wawelu należała do najbardziej liczących się na arenie krajowej. W latach największych sukcesów koszykarek funkcję kapitana drużyny pełniła Wanda Dudek-Pacuła, a kierownika sekcji ppłk Jan Szuster. Wawelanki wywalczyły w tym czasie łącznie osiem medali mistrzostw Polski: trzy brązowe (1955, 1957, 1963), cztery srebrne (1958, 1960–1962) i najcenniejszy, złoty, 22 marca 1959 roku po pokonaniu w decydującym meczu obrońcy tytułu zespołu AZS AWF Warszawa 42 : 40. Kierownikiem mistrzowskiej drużyny był Aleksander Hradecki. 1959 był najlepszym rokiem dla żeńskiej drużyny – zdobyły tytuł mistrzyń Polski i wystąpiły w klubowym Pucharze Europy, gdzie w pierwszej rundzie pokonały mistrzynie RFN koszykarki Heidelbergu. W rozgrywanych w tym samym roku w Moskwie mistrzostwach świata, w reprezentacji Polski wystąpiły cztery zawodniczki Wawelu: Krystyna Pabiańczyk, Irena Rospądek, Alina Szostak i Irena Twardosz. Reprezentacja Polski wywalczyła tam 5. miejsce. Te same zawodniczki były również powoływane do reprezentacji Polski na mistrzostwa Europy: w 1958 roku (Łódź, 5. miejsce) Alina Szostak, w 1960 (Sofia, 4. miejsce) Irena Rospądek, Alina Szostak i Krystyna Pabiańczyk, w 1962 (Miluza, 6. miejsce) Alina Szostak i Krystyna Pabiańczyk. W 1958 roku koszykarki wywalczyły Puchar Polskiego Związku Koszykówki.

Zespół juniorek dzielnie dotrzymywał kroku starszym koleżankom, zdobywając w 1962 roku srebrny medal, a rok później mistrzostwo Polski. Duży sukces odniosła w 1961 roku juniorka Anna Cygal, wygrywając turniej rzutów wolnych okręgu krakowskiego i ustanawiając jednocześnie rekord wynikiem 23 pkt. Również zespół juniorek Wawelu zajął w tym turnieju 1. miejsce (29 pkt), przed seniorkami Wisły I (24 pkt) i Wisły II (20 pkt).

Drużyna koszykarek Wawelu w 1959 r. Fot. Archiwum Klubu

Od roku 1962 sekcję zaczęły opuszczać czołowe zawodniczki: najpierw do Wisły odeszła Krystyna Pabiańczyk, rok później Alina Szostak i w 1964 roku Barbara Nowak. Kariery zakończyły: Wanda Pacuła, Danuta Lipowska i Janina Danielowska. Tak duże osłabienie zespołu spowodowało spadek do II ligi. W 1964 roku z powodu małego zainteresowania nadrzędnych władz sportowych tą sekcją żeński zespół koszykarek został rozwiązany, a duża część zawodniczek wraz z trenerem Jerzym Michałkiewiczem przeniosła się do Korony Kraków.

Oprac. na podst.: Wojskowy Klub Sportowy Wawel 1919-2019: publikacja jubileuszowa. – Kraków, 2019.